Brick Era • Maarten Vanden Eynde
Museum Het Nieuwe Domein heeft Maarten Vanden Eynde uitgenodigd om een kunstwerk te realiseren in het kader van het programma Buiten Spelen.
Met Brick Era (‘bakstenen tijdperk’) verbindt Vanden Eynde het industriële verleden van Sittard-Geleen met de verhalen en identiteit van een nieuwe generatie. Het kunstwerk is in co-creatie gemaakt met kinderen en jongeren (in de leeftijd van 12 tot 19 jaar) die bij Plinthos te gast waren. Plinthos is een beleefomgeving en ontmoetingsplek waar jongeren uit een kwetsbare situatie worden geholpen om op te bloeien. De instelling is gevestigd in een voormalige baksteenfabriek.
De jongeren bewerkten ongebakken bakstenen, die na het bakproces onderdeel zijn geworden van het kunstwerk. Iedere steen vertelt zo een verhaal.
De kunstenaar
Maarten Vanden Eynde (Leuven (B), 1977) voltooide in Amsterdam zijn opleiding Vrije Kunsten aan de Gerrit Rietveld Academie in 2000. In 2006 deed hij mee aan de Mountain School of Arts in Los Angeles (VS). Nu woont hij afwisselend in Brussel (B) en in het Franse dorpje Saint-Mihiel. Van 2020 tot 2024 pro moveerde hij aan de Universiteit van Bergen in Noorwegen met het onderzoeksproject Ars Memoriae: the Art to Remember.
Vanden Eynde reist over de hele wereld om verschillende en soms ingewikkelde verschijn selen te bestuderen die te maken hebben met ecologie, antropologie en archeologie. In 2003 bedacht hij de term ‘Genetologie’. Dat is een manier van onderzoek waarbij verschillende vakgebieden samenkomen en die de basis vormt voor zijn kunst. Hij is vooral geïnteres seerd in de sporen die mensen achterlaten op de aarde voor toekomstige generaties. Met verschillende kunstvormen – zoals beelden, installaties, schilderijen en fotografie – laat Vanden Eynde zien welke gevolgen ons economische groeimodel heeft. Daarbij kijkt hij vooral naar materialen om ons heen: waar ze vandaan komen, hoe ze worden gewonnen, vervoerd en veranderd. Ook onderzoekt hij wat er uiteindelijk van de materialen overblijft nadat we ze hebben weggegooid.
Natuurlijk gevormde stenen vind je overal op aarde; in bergen, woestijnen en zelfs in de oceanen. De mens heeft twee nieuwe soorten steen gemaakt: baksteen en beton. Deze stenen nemen stap voor stap de natuurlijke om geving over. Bakstenen zullen mogelijk langer bestaan dan wijzelf, aangezien ze behoren tot de sterkste en minst vergankelijke bouwma terialen die in de menselijke geschiedenis zijn toegepast.
Buiten Spelen
Buiten Spelen richt zich op maatschappelijke vraagstukken, zoals zorg, armoede, eenzaamheid, polarisatie, identiteit, sociale cohesie, stad versus dorp, ecologie of krimpregio specifiek binnen de context van de gemeente Sittard- Geleen. Kunstenaars, makers en ontwerpers onder zoeken vanuit een positieve insteek samen met verschillende gemeenschappen de toekomst van de regio, waarbij ontmoetingen met inwoners centraal staan.
De opdracht
In 2026 bestaat gemeente Sittard-Geleen 25 jaar. Voor HND de aanleiding om in de komen de jaren in de gehele gemeente verschillende projecten te realiseren, waarbij de thema’s verbinding en identiteit centraal staan.
Na een bezoek aan Sittard-Geleen is Vanden Eynde geïnspireerd door de oude bakstenen fabriek waar de beleefomgeving en ontmoetingsplek Plinthos is gevestigd. Plinthos is een plek waar jongeren uit een kwetsbare situatie worden geholpen om op te bloeien en trots te zijn op zichzelf. De instelling is gevestigd in een oude bakstenen ringoven. De bakstenen die in de oude ringoven geproduceerd werden, staan symbool voor het uitdragen van een van de kernwaarden van Plinthos, namelijk verbinden en het vinden van een individuele bijdrage aan de toekomst. Hetgeen naadloos aansluit bij het thema van HND. De kunstenaar werkte rondom de geschiedenis van deze unieke plek en maakte tegelijk een blijvend monument voor de toekomst.
Brick Era is een kunstwerk dat in co-creatie met kinderen en jongeren (in de leeftijd van 12 tot 19 jaar) die bij Plinthos te gast waren, is gemaakt. Zij hebben lessen gehad over ‘de reis van een steen’ en zijn uitgedaagd hun creativiteit de vrije loop te laten. Vervolgens hebben zij, sa men met de kunstenaar, de nog niet gebakken bakstenen bewerkt die in het uiteindelijke kunst werk zijn verwerkt. Iedere deelnemer heeft een 5-tal bakstenen van zijn/haar/hen identiteit voorzien.
Het kunstwerk
Het kunstwerk Brick Era bestaat uit drie afzonderlijke ‘zwerfkeien’. Een deel van de ongebakken bakstenen zijn bewerkt door de cliënten van Plinthos en zijn in ieder object verwerkt. De bakstenen zijn gebakken in de oven op een temperatuur van 1.080 graden Celsius. Het bakproces duurt tussen de 18 en 20 dagen. Ongeveer 10% van de bakstenen gaat kapot tijdens het bakken. Per object zijn 576 bakstenen gebruikt. Een object weegt 800 kg.
De gebakken bakstenen zijn op en aan elkaar gemetseld en zijn met een haakse slijper in de vorm van een zwerfkei gemodelleerd. De kunstenaar heeft de vorm van de zwerfkei iets aangepast, zodat de objecten als bankje gebruikt kunnen worden.
De bakstenen objecten liggen langs de Geleenbeek nabij Ligne, waar ze een mooie verwijzing vormen aan de kleiafzetting en baksteengeschiedenis van de streek. Die permanente ‘marker’ zorgt voor een rustmoment om verhalen te vertellen over het baksteen verleden van de regio.
Fotocredits: Jonathan Widdershoven